नेपालको सुदुरपुर्व ताप्लेजुङ जिल्लाको सिरिजंघा गाउपालिका वडां नं २ मा वि.स. २०५१ साल कार्तिक १६ गते जन्मिनु भएका गुरु श्यामदाश कुवंर विगत ११ वर्ष देखी पोखरामा रही भौतिक शिक्षा एम.ए. पुरा गरी हाल विभिन्न धार्मिक कार्यक्रमहरु विशेष:वाल शिविर,स्कुल कलेजमा योग,ध्यानका साथै आध्यात्मिक प्रशिक्षणका साथै कथा प्रवचनको माध्यमवाट समाजमा धार्मिक संस्कार र मानवीय चेतनाको स्तर वृदि गर्ने सामाजिक कार्यमा संलग्न हुदै आउनुभएको छ।
गुरु पूर्णिमाको यस पावन अवसरमा नेत्रवाण अनलाइन खबरका लागि सञ्चारकर्मी सन्तोष बजगाईंले धार्मिक व्यक्तित्व गुरु श्यामदाश कुंवर जी संग गर्नुभएको विशेष कुराकानी प्रस्तुत छ…
• गुरुपूर्णिमाको अवसरमा तपाईंलाई कस्तो अनुभूति भइरहेको छ?
गुरुपूर्णिमाको दिव्य दिनमा हृदय गहिरो सम्म भाव विभोर भएको छ। यो दिन केवल उत्सव होइन, आत्मचिन्तन र गुरुप्रति समर्पणको अनुपम अवसर हो। हरेक श्वासमा कृतज्ञताको सुगन्ध छ।
• तपाईंको जीवनमा गुरुको भूमिका कति महत्वपूर्ण रह्यो?
जीवनमा सूर्य जसरी अन्धकार हटाउँछ, गुरु पनि अज्ञानको अन्धकार हटाउने ज्योति हुन्। मेरो चेतनाको प्रत्येक स्तरमा गुरुले मार्ग देखाइदिनुभयो, जुन अमूल्य छ।
• गुरुपूर्णिमा किन मनाइन्छ भन्ने तपाईंको बुझाइ के हो?
गुरुपूर्णिमा त्यो दिव्य दिन हो जब शिष्यले आत्मसमर्पणपूर्वक गुरुलाई वन्दना गर्छ। यो केवल उत्सव होइन—ज्ञान, भक्ति र समर्पणको त्रिवेणी हो।
• वैदिक वा सनातन परम्परामा गुरुलाई कस्तो स्थान दिइएको छ?
गुरु ब्रह्मा, गुरु विष्णु, गुरु देवो महेश्वर: गुरु साक्षात परमव्रह्म तस्मै श्री गुरवे नम: —सनातन परम्परामा गुरुलाई त्रिदेवको स्वरूप को रपपमा जसरी व्रह्मा,विष्णु र शिव लाइ क्रमश सृस्टिको सृस्टिकर्ता,पालनहार र संहारको रुपमा मानिन्छ त्यसरी नै गुरुले शिष्यको हृदयमा ज्ञानको सृस्टि गर्ने र नियमित सत्संग र सतमार्ग वाट सुमार्गमा राख्ने साथै रिस,लोभ र अज्ञानको नाश गराइ हृदय भित्रको शुद्ध चेतनालाइ प्रकाशित पारिदिने भएकाले गुरुलाइ साक्षात परमात्माको स्वरुप मानिन्छ श्रीप्राणनाथजीले आफ्नो वाणीमा ‘’ सतगुरु मेरा श्यामजी’’ भनेर श्रीसतगुरु महाराजलाइ साक्षात परमात्माको रुपमा अनुभुती गर्नुभएको छ ।
त्यसकारन गुरु ज्ञानको स्रोत र मोक्षको मार्गदर्शक मानिएको छ।
• गुरु–शिष्य परम्परा अहिलेको युगमा कति सार्थक देखिन्छ?
आज पनि यदि आत्मोन्नति, चरित्र निर्माण र जीवनमार्ग स्पष्ट पार्न चाहिन्छ भने, गुरु–शिष्य परम्परा अत्यन्त आवश्यक र सार्थक छ।
• बौद्ध, जैन र हिन्दू धर्ममा गुरुपूर्णिमाको फरक–फरक धारणा कस्तो छ?
बौद्ध परम्परामा बुद्धलाई गुरु मानेर साधकहरुले स्मरण गर्छन्। जैन धर्ममा तीर्थंकर प्रति समर्पण व्यक्त गरिन्छ। हिन्दू परम्परामा वेदव्यासको जन्मजयन्ती स्वरूप मनाइन्छ। तिनै चेतनाको विविध झल्को हो यो।
• आजको समयमा शिक्षक र गुरुबीच के भिन्नता छ?
शिक्षक विद्या दिनुहुन्छ, तर गुरु जीवन दिनुहुन्छ। शिक्षक पाठ पढाउनुहुन्छ, गुरु आत्मा पढाउनुहुन्छ। ज्ञान र गम्भीरता बीचको अन्तर यही हो।
• प्रविधिको युगमा गुरुको भूमिका कमजोर हुँदै गएको जस्तो लाग्दैन?
प्रविधिले सूचना दिन सक्छ, तर आत्मबोध गराउन सक्दैन। प्रविधि यन्त्र हो, गुरु त अन्तर–यात्राका सजीव सङ्गी हुन्।
• आजका युवाहरूमा गुरु–आदर र मार्गदर्शनप्रतिको दृष्टिकोण कस्तो देख्नुहुन्छ?
अझै पनि चेतनशील युवाहरू छन् जसले गुरुलाई हृदयमा स्थान दिएका छन्। तर, बाह्य चमकले कहिलेकाहीं भित्रको ज्योति देख्न कठिन बनाएको छ।
• तपाईंलाई जीवनमा प्रेरणा दिने गुरु को हुनुहुन्थ्यो? उहाँबाट के सिक्नुभयो?
मेरो जीवनमा प्रेरणाको अमृत प्रदान गर्ने गुरु प्राचार्य श्री महेन्द्र महाराजजी हुनुहुन्छ ।उहाँबाट मैले अध्यात्मको शुरुवात गरी साक्षात श्री सतगुरु महाराजको उपदेश श्री तारतम सागर जसले आत्माको अविनासी सम्वन्धको प्रत्यक्ष अनुभुती गराउने पारलौकिक ज्ञानको सानिध्यता प्राप्त गरें ।
• कुनै त्यस्तो स्मरणीय गुरु–शिष्य सम्बन्ध बताउनुहोस् जसले तपाईंलाई गहिरो प्रभाव पारेको होस्?
निजानन्दचार्य धनी श्री देवचन्द्र महाराज एवं स्वामी श्री प्राणनाथजी महाराजजीको गुरु शिष्यको सम्वन्ध को प्रसंग जुन श्री तारतम वाणी एवं श्री वीतक साहेव द्वारा अनुभुती गरें एवं श्रीकृष्ण र अर्जुनको सम्बन्ध सदैव मेरो हृदयमा उदाहररणीय रहन्छ। अर्जुनको संशय र श्रीकृष्णको समाधानले म शिष्यको पात्र देख्छु र गुरुको उत्तरदायित्व।
• तपाईं आफैंले कसैलाई गुरु भएर मार्गदर्शन गर्नुभएको छ भने त्यो अनुभव कस्तो रह्यो?
शिष्यको आँखामा विश्वास देख्दा आत्मा पुलकित हुन्छ। मार्गदर्शन गर्नु केवल उपदेश होइन, तिनको पथमा हामी आफैँको प्रतिबिम्ब देख्नु हो।
• समाज रूपान्तरणमा गुरुहरूको भूमिका कस्तो हुनुपर्छ?
गुरुहरूले समाजमा मौन क्रान्ति ल्याउने शक्ति राख्नुपर्छ—आत्मिक मूल्य, नैतिक जागरण र आत्मबोधको ज्योति फैलाउने सूत्रधार हुनुपर्छ।
• गुरुपूर्णिमा जस्ता संस्कारहरूले हाम्रो सामाजिक मूल्य र चेतनालाई कसरी जगेरामा राख्छ?
यी परम्पराहरू आत्म–समर्पण, कृतज्ञता र अनुशासनको स्मरण गराउँछन्। समाजलाई मूल्यमान्यताको आधारमा एकसूत्रमा बाँध्ने साधना हुन् यी।
• गुरुलाई श्रद्धा गर्नु र अन्धविश्वासको बीचको सीमारेखा कहाँ हुन्छ?
श्रद्धा विवेकमा आधारित हुन्छ, अन्धविश्वास अज्ञानमा। साँचो गुरुले सधैँ शिष्यलाई प्रश्न गर्न, जान्न र आत्मप्रकाशमा अगाडि बढ्न प्रेरित गर्नुहुन्छ।
• आजको दिनलाई अर्थपूर्ण बनाउन हामीले के गर्नुपर्छ?
गुरुलाई सम्झेर बाह्य फूल होइन, अन्तरमनको निर्मलता चढाउनुपर्छ। आत्मचिन्तन, सेवा र मौन समर्पण यही दिनको सच्चा पूजा हो।
• तपाईं गुरुका रूपमा शिष्यमार्फत कस्तो परिवर्तन देख्न चाहनुहुन्छ?
शिष्यमा विनम्रता, विवेक, आत्म–अनुशासन र सत्य–सेवाको भाव जागोस्। जीवन बाह्य सफलताभन्दा अन्तर चेतनाको उज्यालोतिर उन्मुख होस्।
• गुरुपूर्णिमाको अवसरमा नयाँ पुस्तालाई तपाईंले दिन चाहने सन्देश के हो?
प्रिय नयाँ पुस्ता, गुरुलाई केवल सम्मान होइन—अनुभव गर्न सिक। ज्ञान केवल सुन्न होइन, आत्मसात् गर्नुपर्छ। तपाईँको जीवनमा यदि साँचो गुरुको स्पर्श भयो भने, संसार बदल्न तपाईं सक्षम हुनुहुन्छ।
• अन्त्यमा के भन्नुहुन्छ?
अन्त्यमा नेत्रवाण अनलाईन खबरलाई धन्यवाद । सर्व प्रथम त म तपाइको लोकप्रिय अनलाईन खबरमा मेरो अन्तर्वार्ता प्रकाशित गर्ने अवसर जुटाईदिनु भएकोमा आभार व्यक्त गर्दै समाज उपयोगी हाम्रो सनातन धर्मको मूल्य मान्यतालाई पत्रिका मार्फत जन-जनमा पुर्याई एक सु- सस्कार युक्त, सात्विक , कर्मशील समाज रुपान्तरणको लागि सदा अग्रसर रहने प्रेरणा परब्रह्म परमात्मा अनादि अक्षरातित श्रीकृष्णजीले हामि सबैमा प्रदान गर्नुहुनेछ। धन्यवाद
सम्बन्धित खवर
